Z perspektywy wykonawczej problem nie leży w materiale. Rury i kruszywo od lat są takie same, a przekrój typowego rozwiązania mieści się na jednym rysunku. Problemy biorą się z decyzji podejmowanych na budowie, gdy okazuje się, że rzędna wyjścia nie zgadza się z rzędną odbiornika.

Najpierw pytanie, czy drenaż jest w ogóle potrzebny

Drenaż opaskowy ma sens tam, gdzie występuje woda gruntowa okresowo podnosząca się do poziomu fundamentu albo gdzie grunt słabo przepuszczalny zatrzymuje wodę opadową przy ścianie. W gruntach przepuszczalnych, przy niskim zwierciadle wody, drenaż nie tylko nie pomaga, ale bywa szkodliwy, bo tworzy w gruncie strefę o zwiększonej przepuszczalności, do której woda spływa z otoczenia.

Rozstrzyga to badanie geotechniczne, a nie intuicja czy praktyka sąsiada. Zdarza się, że na tej samej ulicy jeden budynek wymaga pełnego układu z przepompownią, a drugi, posadowiony pół metra wyżej, radzi sobie samym ukształtowaniem terenu i szczelną izolacją.

Drugie pytanie, równie ważne, dotyczy odbiornika. Drenaż musi mieć dokąd oddać wodę: do studni chłonnej, do zbiornika retencyjnego, do rowu albo do kanalizacji deszczowej, jeżeli zarządca na to pozwala. Układ bez odbiornika o odpowiedniej chłonności zamienia się w zbiornik okrążający budynek.

Spadek, który decyduje o wszystkim

Podstawowym parametrem układu jest spadek. Przyjmuje się zwykle od trzech do pięciu promili, czyli trzy do pięciu milimetrów na metr bieżący. Przy obwodzie budynku wynoszącym czterdzieści metrów oznacza to różnicę rzędnych między punktem najwyższym a wylotem na poziomie kilkunastu centymetrów.

To wartość, której nie da się utrzymać na oko. Rura ułożona bez niwelatora, z lokalnymi przeciwspadkami, zatrzymuje wodę w zagłębieniach, a w tych zagłębieniach osadzają się cząstki gruntu. Po kilku sezonach powstaje korek, którego nie widać z zewnątrz, bo układ nadal częściowo działa.

Stosowana w takich układach rura drenarska ma perforację na części obwodu i musi zostać ułożona otworami w dół albo w bok, nigdy do góry. Wbrew intuicji woda wchodzi do rury od spodu, podnosząc się w warstwie kruszywa, a nie spływa do niej z góry.

Obsypka i geowłóknina, czyli gdzie najczęściej się oszczędza

Rura sama w sobie nie odbiera wody. Odbiera ją warstwa kruszywa, w której rura leży, a rura jedynie ją odprowadza. Dlatego obsypka jest równie istotna co sama rura, a to na niej najczęściej się oszczędza.

Stosuje się żwir albo grys płukany o uziarnieniu zwykle od ośmiu do szesnastu milimetrów, w warstwie co najmniej dziesięciu centymetrów wokół rury. Materiał musi być płukany, bo kruszywo z domieszką pyłu zamula układ w pierwszym sezonie.

Całość owija się geowłókniną, która przepuszcza wodę, a zatrzymuje cząstki gruntu. Zakład geowłókniny powinien wynosić co najmniej trzydzieści centymetrów, a materiał trzeba dobrać do rodzaju gruntu, bo włóknina o zbyt dużej przepuszczalności nie spełni zadania, a zbyt gęsta zakolmatuje się i przestanie przepuszczać wodę.

Najczęstszy błąd wykonawczy polega na owinięciu geowłókniną samej rury zamiast całego przekroju obsypki. Powstaje wtedy filtr o powierzchni kilkunastu centymetrów kwadratowych zamiast kilkuset, który zapycha się bardzo szybko.

Studzienki, bez których układu nie da się utrzymać

W każdym narożniku budynku oraz na prostych odcinkach co dwadzieścia do dwudziestu pięciu metrów przewiduje się studzienkę rewizyjną. Bez niej płukanie układu jest niemożliwe, a drenaż bez możliwości płukania to rozwiązanie na kilka lat, nie na cały okres eksploatacji budynku.

Studzienka powinna mieć osadnik poniżej poziomu odpływu, w którym gromadzą się cząstki niesione przez wodę. Osadnik trzeba czyścić, zwykle raz na rok albo dwa, w zależności od rodzaju gruntu. To pięć minut pracy, które decydują o tym, czy układ dotrwa dwudziestu lat.

Przy wyprowadzeniu do odbiornika położonego wyżej niż wylot drenażu potrzebna jest przepompownia z pompą zatapialną i wyłącznikiem pływakowym. To rozwiązanie działające, ale wprowadzające do układu element wymagający zasilania i przeglądów, więc zanim się na nie zdecydujemy, warto sprawdzić, czy nie da się obniżyć rzędnej odbiornika albo wykorzystać studni chłonnej.

Czego drenaż nie naprawi

• Braku izolacji przeciwwilgociowej. Drenaż obniża poziom wody wokół fundamentu, ale nie zastępuje izolacji pionowej. Ściana bez izolacji będzie podciągać wilgoć kapilarnie niezależnie od tego, jak sprawnie działa układ.
• Wody powierzchniowej z terenu. Za odprowadzenie wody spływającej po powierzchni odpowiada ukształtowanie terenu ze spadkiem od budynku oraz opaska żwirowa, a nie rura zakopana metr niżej.
• Źle wykonanych obróbek. Rynny odprowadzające wodę wprost pod ścianę zasypią drenaż pracą, do której nie został zaprojektowany.
• Wody napierającej pod ciśnieniem. Przy wysokim zwierciadle wody gruntowej rozwiązaniem jest izolacja ciężka albo biała wanna, a nie próba ciągłego odpompowywania.

Drenaż jest elementem współpracującym z izolacją, ukształtowaniem terenu i systemem odwodnienia dachu. Traktowany jako samodzielne zabezpieczenie zawsze rozczarowuje, i to zwykle w piątym albo szóstym roku eksploatacji, gdy nikt już nie pamięta, jak go wykonano.

Rury drenarskie, studzienki, geowłókniny i osprzęt do retencji wraz z danymi technicznymi zebrane są na www.onninen.pl. Parametry wyrobów przywołane w tekście pochodzą z katalogu hurtowni Onninen.