Analiza objęła 70 gmin metropolii warszawskiej. Mimo obowiązującego od 1 stycznia 2023 roku zakazu użytkowania pozaklasowych kotłów na węgiel i drewno, na tym obszarze wciąż działa około 64 tys. nielegalnych „kopciuchów”. Samorządy – jak wynika z raportu – często podchodzą do tego problemu z dużą pobłażliwością.

Gminy nie wypełniają obowiązków

Część gmin nie realizuje wymogów programu ochrony powietrza dla Mazowsza. W 2024 roku aż 15 gmin nie przeprowadziło minimalnej liczby kontroli palenisk, a dwie nie wykonały ich wcale. To wyraźny sygnał, że egzekwowanie prawa nie jest traktowane priorytetowo.

Nawet tam, gdzie kontrole są prowadzone, ich efektywność pozostawia wiele do życzenia. Naruszenia uchwały antysmogowej wykryto jedynie w 14 proc. przypadków, a spalanie odpadów potwierdzono w zaledwie 4 proc. kontroli.

Tak niska wykrywalność budzi zdziwienie, zważywszy na skalę problemu. Zdaniem autorów raportu może to oznaczać, że urzędnicy nie korzystają z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków lub po prostu przymykają oko na łamanie przepisów.

Sankcje tylko na papierze

Raport wskazuje, że nawet wykrycie nielegalnego pieca rzadko kończy się realną karą. W 85 proc. takich przypadków sprawa kończyła się jedynie pouczeniem. Także przy spalaniu odpadów w ponad połowie kontroli nie nałożono mandatu ani nie skierowano sprawy do sądu.

Jeśli już dochodziło do ukarania, mandaty były symboliczne – średnio 117 zł za naruszenie uchwały antysmogowej i 179 zł za spalanie odpadów.

Czas ucieka, zakazy się zaostrzą

Obecny stan kontroli znacząco utrudnia skuteczną walkę o czyste powietrze. Tymczasem od 1 stycznia 2028 roku w całej metropolii warszawskiej zacznie obowiązywać całkowity zakaz spalania węgla i paliw stałych z jego udziałem. Zakazem objęte zostaną również kotły klasy 3 i 4.

Apel o zdecydowane działania

Polski Alarm Smogowy apeluje o zdecydowaną zmianę podejścia: koniec z pobłażliwością wobec osób łamiących prawo, podnoszenie kompetencji kontrolerów, powoływanie straży gminnych i międzygminnych oraz ujednolicenie procedur kontrolnych w całym województwie. Bez tego walka o czyste powietrze pozostanie jedynie deklaracją.

Przeczytaj także: NFOŚiGW. Negatywne skutki wydobycia kopalin będą ograniczone