Historyczny problem – realna szansa na zmianę

Zanieczyszczenia na terenach po Zachemie stanowią poważne obciążenie dla środowiska i mieszkańców Bydgoszczy od wielu dekad. Dopiero rok 2025 przynosi przełom: rozpoczęto realizację projektu, który ma doprowadzić do kompleksowej oceny stanu środowiska oraz opracowania planów rekultywacji.

Na te działania Bydgoszcz otrzyma ponad 70 mln złotych, w tym pieniądze z KPO. To ważny, duży krok, który pomoże w poprawie jakości środowiska. Rekultywacja ochroni mieszkańców i okoliczne wody – powiedziała ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska.

Ustawa o WTZ – nowe narzędzie do walki z degradacją

Aby skutecznie rozwiązać problemy związane ze składowiskami i odpadami na terenach dawnych zakładów państwowych, przyjęto ustawę o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych (WTZ). Zawiera ona listę pięciu lokalizacji wymagających natychmiastowej interwencji – Bydgoszcz i teren dawnych ZCh „Zachem” znalazły się wśród nich.

Ustawa powstała w związku z przygotowaniami do wdrożenia KPO. W jej ramach NFOŚiGW ogłosił nabór na projekty dotyczące WTZ, a wszystkie jednostki samorządu terytorialnego podpisały stosowne umowy na łączną kwotę ok. 100 mln zł. Dodatkowe środki – ok. 22 mln zł – trafią do samorządów w ramach mechanizmu zwrotu VAT.

Ponad 73 mln zł dla Bydgoszczy

Dla Bydgoszczy przewidziano 73,59 mln zł, z czego:

  • ok. 60,28 mln zł – z KPO,
  • ok. 13,31 mln zł – ze zwrotu VAT.

Dzięki tym środkom miasto realizuje trzy kluczowe zadania:

1. Kompleksowe rozpoznanie i badania

  • szczegółowe analizy stanu środowiska,
  • inwentaryzacja zanieczyszczeń,
  • badania geofizyczne, geodezyjne, gruntowe, powietrza i odpadów.

2. Przygotowanie planów naprawczych

Na podstawie zebranych danych powstaną projekty działań rekultywacyjnych, których celem będzie ograniczenie zagrożeń dla ludzi i środowiska.

3. Przygotowanie do pozyskania kolejnych środków UE

Dokumentacja opracowana w ramach projektu będzie niezbędna, by zastosować działania inwestycyjne na skalę pozwalającą na realną poprawę stanu środowiska.

Zgodnie z harmonogramem:

  • kompleksowa ocena stanu środowiska zakończy się w lutym 2026 r.,
  • projekty planów poprawy stanu środowiska – do lipca 2026 r.

Dwa WTZ na terenie Zachemu – setki hektarów do rewitalizacji

Prezydent Bydgoszczy wyznaczył na obszarze dawnego „Zachemu” dwa wielkoobszarowe tereny zdegradowane:

WTZ Zachem „Zielona”

  • powierzchnia: 174 ha
  • składowiska odpadów: ok. 10 ha

WTZ Zachem SOE

  • powierzchnia: 115 ha
  • składowiska odpadów: ok. 4 ha

W ramach prowadzonego projektu:

  • zakończono I etap, który obejmował inwentaryzację przyrodniczą, geodezyjną i badania geofizyczne,
  • trwa II etap – badania gruntu, powietrza i odpadów, a projekty robót geologicznych są stopniowo zatwierdzane.

Zanieczyszczenia historyczne i współczesne

Obszar dawnego „Zachemu” ma skomplikowaną historię sięgającą lat 1939–1945, gdy funkcjonowała tu niemiecka fabryka DAG Fabrik Bromberg. Przez kolejne dekady prowadzono produkcję chemiczną, a na terenie zakładów powstały liczne składowiska odpadów, w tym niebezpiecznych.

Obecnie:

  • obszar jest mocno rozdrobniony własnościowo,
  • wiele podmiotów zarządza poszczególnymi terenami i odpowiada za usuwanie zagrożeń,
  • część zakładów prowadzi bieżącą działalność przemysłową, która może powodować dalsze zanieczyszczenia.

Dlatego przygotowanie dokładnej diagnozy i spójnego planu naprawczego ma kluczowe znaczenie dla przyszłych działań rekultywacyjnych.

Krok ku realnej poprawie bezpieczeństwa środowiskowego

Przyznane finansowanie oraz rozpoczęte prace stanowią najważniejszy od lat etap zmierzający do rozwiązania problemu zanieczyszczeń po Zachemie. Dzięki środkom z KPO i wsparciu krajowych instytucji możliwe będzie przygotowanie kompleksowych działań, które w przyszłości doprowadzą do ograniczenia zagrożeń i przywrócenia znaczącej części terenu do bezpiecznego użytkowania.

Przeczytaj także: Bydgoszcz: ruszyły badania na skażonym terenie. Co kryje grunt po zakładzie?