Wynik świadectwa charakterystyki energetycznej nie opiera się na rzeczywistych rachunkach za energię, lecz na parametrach technicznych budynku i zastosowanych instalacjach. Z tego powodu wielu właścicieli jest zaskoczonych uzyskanym wynikiem – koszty ogrzewania wydają się umiarkowane, a mimo to budynek wypada słabo w analizie energetycznej. Przyczyną są elementy, które w obliczeniach mają kluczowe znaczenie i istotnie zwiększają zapotrzebowanie na energię.

W dalszej części artykułu wyjaśniamy, które elementy budynku najbardziej pogarszają świadectwo energetyczne, dlaczego mają tak duży wpływ na wynik oraz na co zwrócić uwagę przy analizie dokumentu lub planowaniu modernizacji.

Wskaźniki EU, EK i EP – jak czytać świadectwo energetyczne?

W świadectwie energetycznym kluczowe znaczenie mają trzy wskaźniki: EU, EK oraz EP, które opisują kolejne etapy zapotrzebowania budynku na energię.

świadectwo energetyczne

EU (energia użytkowa) określa ilość energii potrzebnej do pokrycia strat ciepła budynku i zapewnienia wymaganych warunków użytkowania. Zależy przede wszystkim od jakości przegród zewnętrznych, izolacyjności, szczelności, mostków cieplnych oraz sposobu wentylacji. Wskaźnik ten najlepiej oddaje jakość samej bryły budynku.

EK (energia końcowa) uwzględnia sprawność systemów technicznych, takich jak źródło ciepła, instalacja grzewcza czy przygotowanie ciepłej wody użytkowej. Na jej wartość wpływają m.in. rodzaj urządzenia grzewczego, straty przesyłowe oraz izolacja instalacji.

EP (energia pierwotna) jest wskaźnikiem regulacyjnym i środowiskowym. Oprócz zapotrzebowania na energię końcową uwzględnia współczynniki nakładu energii pierwotnej przypisane do poszczególnych nośników energii. Oznacza to, że istotne znaczenie ma to, czym ogrzewany jest budynek – OZE i biomasa wpływają korzystnie, natomiast paliwa kopalne (gaz, węgiel) i energia elektryczna z sieci podnoszą wartość EP.

Przegrody zewnętrzne o słabej izolacyjności

Ściany zewnętrzne

Ściany zewnętrzne bardzo często odpowiadają za wysokie straty energii w budynkach, szczególnie starszych. Brak izolacji lub jej niewystarczająca grubość powodują duże zapotrzebowanie na energię do ogrzewania. Częstym argumentem jest grubość murów (50–60 cm), jednak nawet tak masywne ściany z cegły pełnej charakteryzują się wysokim współczynnikiem przenikania ciepła. Dla porównania, 50 cm cegły pełnej odpowiada zaledwie kilku centymetrom styropianu. Zastosowanie odpowiedniej warstwy izolacji pozwala znacząco ograniczyć straty energii i poprawić wynik świadectwa.

Dach i strop pod nieogrzewanym poddaszem

Nieocieplony dach lub strop pod nieogrzewanym poddaszem może odpowiadać nawet za 25–30% strat ciepła w budynku. Ocieplenie tej przegrody jest zazwyczaj tańsze i daje szybki efekt energetyczny, dlatego bardzo często jest wskazywane jako pierwszy etap modernizacji w audycie energetycznym. Kluczowe jest ocieplenie przegrody oddzielającej strefę ogrzewaną od nieogrzewanej – w zależności od sposobu użytkowania poddasza będzie to strop lub dach.

Stolarka okienna i drzwiowa

Okna są jednym z elementów, które w nieproporcjonalnie dużym stopniu wpływają na wynik świadectwa energetycznego. Nawet nowoczesne okna mają gorszą izolacyjność niż ściany czy dach, a w starszych budynkach ich parametry są często wielokrotnie słabsze od obecnych standardów. W obliczeniach uwzględnia się współczynnik przenikania ciepła okna (Uw), nieszczelność, powierzchnię przeszkleń oraz ich orientację względem stron świata. Dodatkowo błędy montażowe i mostki cieplne wokół ościeży mogą znacząco zwiększać straty ciepła, niezależnie od jakości samej stolarki.

Współczynnik przenikania ciepła U okna

Podstawowym parametrem uwzględnianym w obliczeniach jest współczynnik U okna (Uw), określający ilość ciepła przenikającą przez okno.

Dla porównania:

• nowoczesne okna trzyszybowe: Uw ≈ 0,8–0,9 W/(m²K),
• starsze okna dwuszybowe: Uw ≈ 1,3–1,6 W/(m²K),
• stare okna drewniane: Uw > 2,5 W/(m²K).

Im wyższy współczynnik Uw, tym większe straty ciepła, co bezpośrednio zwiększa zapotrzebowanie na energię do ogrzewania i pogarsza wskaźniki EU, EK oraz EP w świadectwie energetycznym.

Nieefektywne źródło ciepła

Zastosowane źródło ciepła ma ogromny wpływ na wartości EK i EP. Najmniej korzystnie oceniane są stare kotły węglowe, kotły gazowe bez kondensacji oraz ogrzewanie elektryczne oporowe. Wynika to zarówno z ich niskiej sprawności, jak i z wysokich współczynników nakładu energii pierwotnej przypisanych do paliw kopalnych oraz energii elektrycznej. W efekcie nawet budynek z dobrą izolacją może osiągać niekorzystne parametry energetyczne, jeśli wyposażony jest w przestarzały system grzewczy.

Brak odnawialnych źródeł energii (OZE)

Budynki niewyposażone w instalacje fotowoltaiczne, kolektory słoneczne czy pompy ciepła mają wyższe wartości EP, nawet jeśli są dobrze ocieplone. Zastosowanie OZE pozwala pokryć część zapotrzebowania na energię z lokalnych źródeł i znacząco obniżyć wskaźnik EP bez ingerencji w konstrukcję budynku. W praktyce dwa budynki o identycznej bryle i izolacyjności mogą uzyskać zupełnie różne wyniki wyłącznie ze względu na obecność lub brak odnawialnych źródeł energii. Przykładowo zamiana starego kotła na węgiel na kocioł na pellet znacząco obniży współczynnik EP, ale niekoniecznie musi dać pozytwny efekt ekonomiczny.

Ciepła woda użytkowa – niedoceniany problem

Przygotowanie ciepłej wody użytkowej często bywa pomijane w analizie energetycznej, a tymczasem może mieć istotny wpływ na wartość EP. Najmniej korzystnie wypadają podgrzewacze elektryczne oraz stare zasobniki o dużych stratach postojowych. Dodatkowo brak izolacji przewodów ciepłej wody i cyrkulacji powoduje stałe straty energii. W małych, dobrze ocieplonych budynkach udział CWU w całkowitym bilansie energetycznym potrafi być zaskakująco duży, dlatego świetnym rozwiązaniem jest zastosowanie kolektorów słonecznych, które zapewniają efekt ekonomiczny oraz dobrze wpływają na wskaźniki w świadectwie charakterystyki energetycznej.

Podsumowanie – co najbardziej pogarsza świadectwo energetyczne?

Na wynik świadectwa energetycznego największy wpływ mają:

• słabo zaizolowane przegrody zewnętrzne,

• nieszczelna lub przestarzała stolarka okienna,

• nieefektywne źródło ciepła,

• brak odnawialnych źródeł energii,

• nieoptymalny system przygotowania ciepłej wody użytkowej.

Analiza wskaźników EU, EK i EP pozwala zidentyfikować, czy problemem jest konstrukcja budynku, sprawność instalacji czy rodzaj wykorzystywanego nośnika energii. Dzięki temu możliwe jest świadome planowanie modernizacji, które realnie poprawiają parametry energetyczne, a nie tylko pozornie obniżają koszty eksploatacji.

Jeżeli chcesz rzetelnie ocenić, jak Twój budynek wypada pod względem energetycznym i które jego elementy najbardziej wpływają na wynik świadectwa, warto oprzeć się na profesjonalnej analizie. W Biurze Projektowym Metr Kwadratowy wykonujemy świadectwa energetyczne, które pozwalają obiektywnie ocenić parametry energetyczne budynku na podstawie jego konstrukcji i instalacji. Dla osób planujących modernizację oferujemy również audyty energetyczne, które w bardziej kompleksowy sposób pokazują, gdzie występują największe straty energii oraz które działania modernizacyjne są najbardziej opłacalne – zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym. Dzięki temu decyzje dotyczące termomodernizacji czy wymiany instalacji mogą być podejmowane świadomie, w oparciu o konkretne dane, a nie przypuszczenia.