Od czego zacząć dobór agregatu na budowę?

Od listy urządzeń, które mają działać w tym samym czasie. Wiertarka, piła, sprężarka, betoniarka i oświetlenie placu nie zawsze pracują razem. Jeśli ekipa używa ich kolejno, agregat nie musi pokryć sumy mocy całego sprzętu obecnego na budowie, tylko tej grupy, która realnie pracuje równocześnie. Dlatego zestawienie robi się według planu prac, a nie według spisu narzędzi.

Przykładowe zestawienie dla jednego etapu prac może wyglądać tak:

  • betoniarka - moc z tabliczki, np. ok. 2,2 kW przy popularnej betoniarce 230 V, do tego rozruch silnika,
  • sprężarka - moc z tabliczki i rozruch silnika,
  • piła lub pilarka - moc z tabliczki, a przy modelu na 400 V informacja, że potrzebne jest wyjście trójfazowe,
  • elektronarzędzia ręczne, np. wiertarka - moc z tabliczki,
  • oświetlenie placu przy pracy po zmroku - suma mocy lamp.

Dla każdej pozycji zapisuje się moc roboczą, moc rozruchową i napięcie. Z takiej listy widać, które urządzenia uruchamiać po kolei, żeby nie nakładały się ich rozruchy.

Znaczenie ma też miejsce pracy: na odległej działce agregat bywa jedynym źródłem energii. Silnik wysokoprężny jest w budownictwie szeroko stosowany właśnie przy dłuższej, codziennej pracy.

Jak policzyć moc z uwzględnieniem rozruchu?

Do sumy mocy odbiorników pracujących jednocześnie trzeba doliczyć rozruch. Urządzenia z silnikiem elektrycznym, np. sprężarka czy betoniarka, w chwili startu pobierają więcej energii niż podczas pracy, nawet trzykrotnie więcej. Jeśli taki odbiornik uruchamia się, gdy inne już działają, agregat musi chwilowo udźwignąć ich pracę i ten dodatkowy pobór. Do wyniku dolicza się zapas, w poradnikach zwykle 20-30%.

Orientacyjnie: przy małej budowie wystarcza zwykle agregat o mocy 3-5 kW, a budowa z betoniarką, piłą lub sprężarką może wymagać ponad 10 kW. Właściwą wartość daje dopiero zestawienie odbiorników.

Przy odczytywaniu tabliczek i kart katalogowych przydaje się rozróżnienie jednostek. Moc agregatu podaje się często w kVA (moc pozorna), a odbiorników w kW (moc czynna). W agregatach przyjmuje się zwykle współczynnik mocy 0,8, więc 10 kVA odpowiada ok. 8 kW mocy czynnej. Druga para pojęć to moc maksymalna i ciągła: maksymalną agregat utrzyma krótko, np. przy rozruchu, a do stałego obciążenia liczy się moc ciągła.

Błąd działa w obie strony. Za słaby agregat wyzwala zabezpieczenia i szybciej się zużywa. Mocno przewymiarowany więcej kosztuje i zużywa więcej paliwa niż potrzeba. Silnik wysokoprężny źle znosi też długą pracę przy obciążeniu poniżej 50% mocy, bo spada wtedy jego sprawność. Zaleca się dobór, przy którym agregat pracuje zwykle na 70-90% swojej mocy.

Dlaczego na budowę wybiera się diesla, a nie agregat benzynowy?

Głównie ze względu na paliwo i pracę ciągłą. Agregat z silnikiem wysokoprężnym zużywa wyraźnie mniej paliwa niż benzynowy o tej samej mocy - w porównaniach podaje się nawet trzykrotną różnicę. Przykładowo podaje się, że agregat diesla o mocy 6 kW spala ok. 1 litra oleju napędowego na godzinę. Silnik diesla pracuje przy niższych obrotach, co zmniejsza jego zużycie i wydłuża żywotność, dlatego lepiej znosi całodzienną pracę pod dużym obciążeniem.

Czas pracy bez tankowania zależy od pojemności zbiornika, zużycia paliwa i warunków otoczenia. Dlatego przy porównywaniu modeli patrzy się na pojemność zbiornika i deklarowany czas pracy, a nie tylko na moc. Olej napędowy jest też mniej łatwopalny niż benzyna. Minusem jest hałas - silniki wysokoprężne są głośniejsze, więc na budowie w mieście przydaje się model z obudową dźwiękochłonną.

Kiedy potrzebny jest agregat trójfazowy?

Gdy na budowie pracuje odbiornik trójfazowy, np. większa betoniarka albo piła stołowa na 400 V. Takiego urządzenia nie podłączy się do gniazda jednofazowego, więc agregat musi mieć wyjście trójfazowe. Agregaty budowlane mają zwykle 2-3 gniazda 230 V i jedno gniazdo 400 V.

W drugą stronę jest pułapka. W wielu agregatach trójfazowych z gniazda jednofazowego można pobrać najwyżej jedną trzecią całkowitej mocy urządzenia. Agregat o mocy wystarczającej na papierze może więc nie uciągnąć mocnej pilarki jednofazowej. Wybierając agregat prądotwórczy diesel na budowę, trzeba sprawdzić w karcie katalogowej osobno moc na wyjściu trójfazowym i na gniazdach jednofazowych, a nie tylko moc całkowitą.

Gdzie ustawić agregat i jak go podłączyć?

Agregat z silnikiem spalinowym wytwarza tlenek węgla, gaz bezbarwny i bezwonny, który szybko gromadzi się w zamkniętej przestrzeni. Dlatego agregat pracuje wyłącznie na otwartej przestrzeni, z dala od okien, drzwi i otworów wentylacyjnych. Nie ustawia się go w garażu, szopie, piwnicy ani w częściowo zamkniętej części budynku, także przy otwartych drzwiach. Przenośny agregat stawia się co najmniej 5 m od miejsca pracy, na stabilnym i równym podłożu.

Odbiorniki podłącza się przez rozdzielnicę budowlaną z zabezpieczeniami, a sposób uziemienia i ochrony przeciwporażeniowej określa instrukcja producenta i elektryk. Długi przedłużacz o zbyt małym przekroju powoduje spadek napięcia i gorszą pracę narzędzi.

Jeśli agregat ma zasilać stałą instalację, np. dom w trakcie wykończenia, warsztat czy zaplecze, potrzebny jest przełącznik zasilania, który oddziela agregat od sieci. Montuje go uprawniony elektryk.

Jak dbać o agregat w trakcie budowy?

Serwis liczy się w motogodzinach. Orientacyjne interwały podawane w poradnikach to wymiana oleju co 100-200 godzin, filtra powietrza co 200-300 godzin, kontrola układu paliwowego co 250 godzin i test pod obciążeniem raz w roku. Wiążące są zalecenia z instrukcji danego modelu. Przed tankowaniem trzeba wyłączyć agregat i odczekać, aż silnik i tłumik ostygną.

Przy wyborze pomaga wyposażenie: zabezpieczenie przeciążeniowe, czujnik, który wyłącza silnik przy zbyt niskim poziomie oleju, regulator napięcia AVR przy zasilaniu elektroniki oraz koła i uchwyty, bo agregaty budowlane są zwykle ciężkie. Przy krótkiej lub sezonowej potrzebie rozważa się wynajem, przy stałym zapotrzebowaniu na kolejnych budowach zakup. Przegląd modeli o różnej mocy i układzie faz, z danymi potrzebnymi do takiego rachunku, publikuje np. kupagregat.pl.