Szeroko zakrojone badania archeologiczne prowadzone na obszarze inwestycji Centralnego Portu Komunikacyjnego odsłaniają kolejne rozdziały historii ziemi mazowieckiej. Dotychczasowe odkrycia potwierdzają, że tereny przyszłego lotniska były zamieszkiwane i użytkowane przez ludzi na przestrzeni tysięcy lat – od neolitu, poprzez epokę brązu, okres wpływów rzymskich, średniowiecze, aż po czasy nowożytne.

Mozaika historii pod warstwą ziemi

Najczęściej odnajdowanymi zabytkami są fragmenty ceramiki naczyniowej – jedne z najbardziej charakterystycznych i trwałych śladów dawnego osadnictwa. Obok nich archeolodzy odkrywają również metalowe ozdoby, elementy uzbrojenia, monety, a także przedmioty codziennego użytku. Ziemia kryje także wyroby krzemienne i kamienne oraz fragmenty naczyń szklanych, które w przeszłości były dobrami luksusowymi.

Badania wydobyły na światło dzienne ślady ludzkiej egzystencji pochodzące z wielu okresów historycznych: począwszy od neolitu (ok. 5200–1900 p.n.e.), przez epokę brązu (ok. 2300–700 p.n.e), okres wpływów rzymskich (od początku naszej ery do połowy V wieku), aż po wczesne i późne średniowiecze (od około V do XV wieku) oraz nowożytność (od XVI do XVIII wieku).

To wyjątkowy pod względem archeologicznym teren, obfitujący w liczne stanowiska stanowiące świadectwo dawnej działalności człowieka. Dziś otwierane są tu kolejne stanowiska badawcze, często poszerzane ze względu na dużą liczbę znalezisk. To dla nas ważny obszar badań naukowych – podkreśla Joanna Gawrońska, starszy inspektor z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Warszawie.

Ślady pradziejowych kultur i średniowiecznych osad

Wśród odkrytych obiektów znajdują się konstrukcje świadczące o funkcjonowaniu dawnych osad społeczności kultur łużyckiej i przeworskiej, takie jak ziemianki, piece, śmietniska czy jamy zasobowe. W warstwach młodszych natrafiono na paleniska i studnie z okresu wczesnego i późnego średniowiecza, a także na obiekty z XVII i XVIII wieku.

Znaleziska te pozwalają odtworzyć obraz życia dawnych mieszkańców regionu – ich codzienną pracę, sposoby gromadzenia zapasów, techniki produkcji, a nawet zwyczaje związane z domowym rzemiosłem.

Dbamy o to, aby jeszcze przed rozpoczęciem właściwych prac budowlanych dotrzeć wszędzie tam, gdzie mogą znajdować się ślady dawnej działalności człowieka. Wszystkie znaleziska stanowią dobro narodowe. Zwrócenie się ku przeszłości to nie tylko odnajdywanie fragmentów ceramiki, ale przede wszystkim ochrona naszego wspólnego dziedzictwa – mówi Dariusz Kuś, członek zarządu CPK ds. lotniskowych. Skala inwestycji pozwala na prowadzenie badań w niespotykanym dotąd zakresie, co czyni je unikalnymi w skali kraju.

Interdyscyplinarne analizy i konserwacja zabytków

Po wydobyciu artefakty trafiają do pracowni specjalistycznych, gdzie poddawane są złożonym analizom. Wykorzystuje się m.in.:

  • badania dendrologiczne,
  • techniki rentgenowskie,
  • datowanie radiowęglowe C14,
  • badania antropologiczne,
  • zabiegi konserwatorskie, mające zabezpieczyć znaleziska przed degradacją.

Po opracowaniu naukowym zostaną przekazane do lokalnych muzeów – zgodnie z decyzją Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – gdzie będą mogły wzbogacić regionalne kolekcje.

Badania na wielką skalę

Wykopaliska realizuje firma Asinus Igor Maciszewski, wyłoniona w przetargu. Prace rozpoczęto w październiku 2023 r., a ich zakończenie planowane jest na koniec 2026 r., tak aby poprzedzić rozpoczęcie makroniwelacji terenu pod budowę lotniska. Zgodnie z zapisami decyzji środowiskowej, badania muszą być przerywane między 1 kwietnia a 30 czerwca ze względu na okres lęgowy ptaków.

Badania odbywają się w ścisłej współpracy z Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, którego przedstawiciel regularnie nadzoruje teren prac, dbając o zgodność działań z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Archeolodzy i wykonawcy dostosowują tempo prac tak, by nie zakłócać harmonogramu budowy Lotniska CPK.

Dziedzictwo, które odsłania przyszłość

Odkrycia z terenu przyszłego lotniska pokazują, jak wielowarstwowa i bogata jest historia tego regionu. Badania prowadzone na tak rozległym obszarze umożliwiają stworzenie jednego z najpełniejszych obrazów osadnictwa na Mazowszu – od pierwszych rolników, przez ludy epoki żelaza, po mieszkańców nowożytnych wsi.

To świadectwo ciągłości ludzkiej obecności i dowód na to, że rozwój współczesnej infrastruktury może iść w parze z poszanowaniem dziedzictwa kulturowego.

Przeczytaj także: S19 z tunelem pod górą Hyb. Poszerzono zakres badań archeologicznych